Alaska Neden Önemli?
Ukrayna-Rusya sahasını son döngüde tekrar gündem haline getirmeye çalıştığımızın farkındasınızdır. Tekrar aynı noktalara değinmeyeceğiz. Düzenli olarak X platformundan takip eden ve Hofis okuyanlar 2024’den bu yana ateşkes ve barış görüşmelerinden sonuç beklemediğimizi defaatle anlattığımızı hatırlayacaktır. Nedenlerini, sebeplerini tüm gerekçelerini de çok kez anlattık. O kısmı bypass edelim ve Alaska görüşmesine gelelim.
15 Ağustos Cuma günü Putin ve Trump ABD’nin Ruslardan aldığı Alaska eyaletinde Anchorage’daki Elmendorf-Richardson Ortak Üssü’nde bir araya gelecekler. Bu görüşmenin sembolik olarak Alaska’da gerçekleşiyor olması Abd’nin masaya otururken hedeflerini de açıklar nitelikte gözüküyor.
Bu görüşmeyi diğerlerinden ayıran bir kaç nokta var. Bunlardan en büyüğü elbette görüşmenin başkanlar düzeyinde gerçekleşiyor olması. Ancak sadece bu da değil. Bu görüşme, Rusya’ya karşı ABD agrasyonunun tavan seviye’ye çıkmadan önce sunulan son bir çıkış kapısı olarak da gözüküyor. Başta Trump’ın Putin’e ılımlı yaklaşımları, karşılık olarak anlaşma çıkmaması ve Putin’in yüksek perdeden talepler sunması ile yerini sertleşen bir Trump’a bıraktı.
Şimdi geçmiş kısmı çok çok ortaya koyup uzatmak istemiyorum. Gelelim bu hafta yaşananlara. Putin tarafı Pazar günü taleplerini Washington’a iletti. Trump Pazartesi gününden bu yana Avrupalı müttefikleri ile görüşmeler gerçekleştiriyor. Bugün ise (13.08 ÇARŞAMBA) Zelensky görüşmeler öncesinde son detaylar ve talepler için Berlin’e geçiş yaptı.
Kim ne istiyor kısmına biraz bakalım. The times 4 farklı senaryo’yu aktarmış.
İlk Senaryo
İlk senaryomuz AB tarafının istekleri olarak isimlendirilmiş. Buna göre Savaşı mevcut cephe hatlarında dondurmak Avrupalılar için en uygun seçenek olarak gözüküyor. Böylece net bir rus genişlemesi olmadan savaş durdurulmuş olacak ve toprak kazanımı önlenecek.
İkinci Senaryo
Diğer senaryo ise Ukrayna’nın Donetsk ve Luhansk bölgelerinden çekilmesi yani Donbas hattının Ruslara bırakılması olarak gözüküyor. Bu en optimal seçenek olsa da şunu da biliyoruz ki Ruslar özellikle Kherson hattını oldukça önemsiyor. Burada Kırım önemli bir etken.
Üçüncü Senaryo
Bu senaryoda ise Kiev’in tavizlerini içeriyor. Buna göre Ukrayna, Rusya’nın henüz tam olarak kontrol etmediği bölgeler de dahil olmak üzere Luhansk, Donetsk, Zaporizhia ve Herson’un tamamını bırakıyor.
Dördüncü Senaryo
Son senaryo ise Rusların Kherson bölgesini Ukrayna’ya bırakması ve karşılığında ise diğer oblastları teslim ediyor.
Gerilimler
Şimdi tüm bu 4 senaryodan hangisinin daha işlevsel gözüktüğünü anlamak için yaşanan gelişmelere kısaca bakalım. Çünkü böylesine kritik bir haftaya girerken Rus taarruzları giderek sertleşmeye devam ediyor. Öyle ki Ruslar 3 yılın ardından Donbas hattını delerek Ukrayna içinde yeni alan kazanımı sağladı.
Alaska Görüşmesinde Kim, Ne İstiyor?
Edinilen bilgilerimiz ışığında şimdi biraz kim ne istiyor, bunu detaylandıralım. Ukrayna elde ettiği batı desteğini kaybetmek istemiyor. Ukrayna için belirli bölgelerden daha önemli ve taviz verilemeyecek tek konu Batı ittifaklarına katılımının engellenmesi gibi duruyor. Bunu kabul etmeyeceklerdir. Bu sebeple Ukrayna için öncelikli 2 konu var;
1- NATO yolunun kapanmaması
2- Mevcut batı desteğinin yitirilmesini önlemek
Bunların akabinde ise toprak kaybı hem Ukrayna hem Avrupa için ortak istenmeyen durum. Böylece hem savaş duracak, hem toparlanma için gereken destek ve zaman kazanılacak hem de toprak ilhakı gerçekleşmeyecek.
Ancak tabi ki mevcut saha Ukrayna’yı bu kadar talepkar bir konjonktürde karşılamıyor. Çünkü Rus tarafında beklentiler tam tersi yönünde. Ruslar için Nato yolu halihazırda zaten bütün mücadelenin temelini oluşturan bir nokta. Üstüne üstelik sahada da kazanım elde etmiş bir Rusya var karşımızda. Ruslar için talepler şu şekilde;
1- Ukrayna’nın Nato ve benzeri yapılara giden yolunun net olarak kapatılması,
2- Rusların Kherson-Donbass arası hatta kazanımlarının tanınması,
3- Mevcut yaptırımların kaldırılması,
4- Dondurulan varlıkların tazminatının ödenmesi.
Alaska Görüşmesinde, Trump önderliğinde nasıl bir masa bizleri bekliyor?
Bununla ilgili düşen gelişmeler sonucunda Trump tarafının şartları ise şu şekilde;
– Toprak kazanım hedeflerinin belirli bir süre askıya alınması,
– Rusların temel taleplerinden birisi olan “Nato genişlemesinin durması” konusunda taleplerin askıda kalması,
– Enerji işbirliğine geri dönülmesi,
– Bunlara karşılık olarak mevcut yaptırımların takvime bağlanarak kaldırılması.
Anlaşma masasına yakınlaşmasını sağlamak için Trump teşvik paketi kapsamında Ruslara Alaska’nın doğal kaynaklarının Ruslara açılması, Rusya’nın Doğu Ukrayna’daki çeşitli bölgelerdeki nadir toprak minerallerine erişiminin sağlanması ve ABD tarafından Rus havacılık endüstrisine uygulanan bazı yaptırımların kaldırılması gibi hususlar da teklif edilecek gibi duruyor. Biz ise buna çok zor bir ihtimal olarak yaklaşıyoruz. Hali hazırda Trump’ın mineraller ve Alaska’ya verdiği aşırı değer yaklaşımına tamamen zıt olan bu durum gerçekleşmesi zor ve şaşırtıcı olarak nitelendiriyoruz.
Son Notlar
Genel olarak son eklenilmesi gereken kısım ve en önemli nokta ise bu anlaşmanın muhtemelen Ruslara sunulan son deal olacak olması. Eğer Ruslar bu teklifi de abartılı bir konsensus talebi ile çıkmaza sokarsa bu sefer ABD’nin doğrudan saha desteğinin arttığı, savaşın Rus topraklarına taşındığı bir döngü bizleri bekleyecek. Bu şekilde ABD savaşı Rus topraklarında hissettirerek toplumsal tepkilerin artması ve Putin’in anlaşma masasına zorlanması sürecini oynatacak. Aynı zamanda saha desteğinde artış ile birlikte Putin’in tekrar gerçekleşecek bir masa da talepkâr pozisyonunu zayıflatmayı hedefleyecektir.
Yarın doğrudan bir barış anlaşması beklenilmiyor. Daha çok, bir sonraki görüşmenin Zelensyk’nin de katılımını sağlamak ve planlamak üzerine bir görüşme olacak. Bunun yanı sıra taslak onaylarda Putin’e sunulacak. En iyi ihtimalle bir kısa süreli ateşkes çıkması Trump için artı olacaktır.
Genel Jeopolitik Gündem ve Piyasa
Genel hatlarıyla yarının önemini aktarmaya ve koşulları, saha denklemini anlamanızı sağlamayı hedefledik. Yarın (15.08.2025) dünyanın gözü Alaska tarafında olacak. Bu masadan bir anlaşma çıkmaması durumunda çok sert bir sonbahar Rusya topraklarını bekliyor. Aynı zamanda piyasalar açısından da hali hazırda pozitif hava da kısa süreli bir gerilim çekilmesi görebileceğimiz anlamına geliyor. Tam tersi durum ise tahmin edebileceğiniz gibi pozitif seyir ve küreselde bir sorunun daha kısa süreli yumuşaması olarak görülebilir.
Açıkçası anlaşmanın, yani net sonucun, yarın çıkmasını çok beklemiyoruz. Rusların net toprak kazanımı talebi devam edecek ve NATO kısmına sıcak bakacaklarını umuyoruz. Yine de bunu söylerken şu şerhi de düşelim: Bu masa, şu zamana kadar kurulan en yüksek ihtimalli masa. Yani sürpriz yok. İki ihtimalde çok güçlü şu an için.
Hali hazırda Orta Doğu da özellikle Suriye’de çok hareketli bir viraja girerken bu sahanın çözülmediği denklemde bizleri çok ağır bir gündem bekliyor olacak.